نمونه WBS ساختمان بتنی ۴ طبقه + دانلود اکسل و Visio

اگر برای یک پروژه ساختمانی باید WBS تهیه کنید، دیدن یک نمونه کامل از توضیح‌های کلی مفیدتر است. مشکل معمولاً از جایی شروع می‌شود که نمی‌دانیم «سازه»، «طبقه دوم» و «بتن‌ریزی سقف» را در کدام سطح قرار بدهیم، یا مرز کار دو پیمانکار را چطور مشخص کنیم.

در این نمونه WBS ساختمان بتنی چهارطبقه، پروژه به ۸ بخش و ۳۷ بسته کاری تقسیم شده است. جدول، معیار پایان هر بسته و سه نمونه فرهنگ WBS را می‌بینید و می‌توانید فایل‌های اکسل و Visio را برای پروژه خودتان ویرایش کنید.

این نمونه WBS برای چه ساختمانی تهیه شده است؟

فرض ما یک ساختمان مسکونی بتن‌آرمه با چهار طبقه روی زمین و بدون زیرزمین است. برای ساده ماندن کدها، طبقه ۱ همان همکف و طبقات ۲ تا ۴ سه طبقه بالای آن هستند. سقف بالای طبقه چهارم، سقف بام است. آسانسور، تأسیسات، نما، محوطه و مدارک تحویل نیز در دامنه نمونه قرار دارند.

دامنه این WBS از شروع اجرای کارگاه تا تحویل ساختمان است. طراحی، اخذ پروانه، خرید زمین و هزینه تأمین مالی در آن نیست؛ دریافت نقشه‌ها و مجوزهای لازم، پیش‌نیاز شروع اجرا فرض شده است. عملیات خاکی و پایدارسازی هم باید با طرح مصوب پروژه هماهنگ شود.

این مرزبندی را پیش از کپی جدول بررسی کنید. اگر پروژه شما زیرزمین، پارکینگ مستقل، سازه فلزی یا قراردادی با دامنه متفاوت دارد، شاخه‌ها باید تغییر کنند. جدول حاضر یک مثال آموزشی است؛ معیارهای فنی پذیرش آن را از نقشه، مشخصات و قرارداد همان پروژه کامل کنید.

ساختمان را تا چه سطحی به بسته کاری بشکنیم؟

WBS یک ساختار سلسله‌مراتبی برای نشان دادن دامنه و خروجی‌های پروژه است. اگر با مفهوم آن آشنا نیستید، ابتدا مقاله ساختار شکست کار یا WBS چیست؟ را بخوانید. در اینجا مستقیم سراغ نمونه می‌رویم.

در سطح اول، کل ساختمان را داریم؛ در سطح دوم، بخش‌هایی مانند سازه و تأسیسات؛ و در سطح سوم، بسته‌ای مانند «اسکلت طبقه ۲ تکمیل‌شده». بسته کاری باید آن‌قدر روشن باشد که بتوان برایش مسئول، هزینه و معیار پذیرش تعیین کرد. تعداد طبقات به‌تنهایی سطح مناسب شکست را تعیین نمی‌کند.

نام بسته، خروجی را مشخص کند

«اسکلت طبقه ۲ تکمیل‌شده» نتیجه قابل تحویل را نشان می‌دهد. آرماتوربندی، قالب‌بندی و بتن‌ریزی، فعالیت‌هایی هستند که برای رسیدن به آن انجام می‌شوند. این فعالیت‌ها را بعداً زیر همان بسته در برنامه زمان‌بندی تعریف می‌کنیم. در پروژه بزرگ‌تر می‌توان خود بسته اسکلت را هم بیشتر شکست، به شرط آنکه مرز خروجی‌ها روشن بماند.

قانون ۱۰۰ درصد را با وزن پیشرفت اشتباه نگیریم

طبق راهنمای WBS در PMI، مجموع دامنه زیرشاخه‌ها باید تمام دامنه شاخه بالاتر را پوشش دهد؛ کار بیرون از دامنه هم نباید وارد شود. مدیریت پروژه و خروجی‌های داخلی را نیز فراموش نکنید. این قانون به معنی تعیین درصد پیشرفت یا وزن قراردادی برای ردیف‌ها نیست.

نمونه WBS در Visio؛ چطور فایل را ویرایش کنیم؟

بسته دانلود را از حالت فشرده خارج کنید و فایل VSDX را در Visio باز کنید. صفحه اول نمای کلی هشت بخش است؛ در هشت صفحه بعد، همه ۳۷ بسته کاری به تفکیک بخش آمده‌اند. کادرها، نام‌ها و اتصال‌ها قابل ویرایش‌اند. کدها با جدول و فایل اکسل یکسان هستند، اما تغییر در Visio خودکار به اکسل منتقل نمی‌شود؛ نسخه‌های هر دو فایل را هماهنگ نگه دارید.

جدول نمونه WBS ساختمان بتنی چهارطبقه

کد 1.3.2 یعنی بسته دوم زیر شاخه سازه با کد 1.3. در جدول زیر ۳۷ ردیف بسته کاری داریم؛ عنوان‌های هشت بخش، ردیف بسته کاری محسوب نمی‌شوند. مسئول‌ها پیشنهادی‌اند و باید با سازمان و قرارداد پروژه تطبیق داده شوند.

برای خواندن جدول در گوشی، آن را به طرفین بکشید. در فایل اکسل، کد والد، سطح ساختار، حساب هزینه و مدرک پایان کار هم در ستون‌های جدا آمده‌اند.

1.1: تجهیز اولیه کارگاه

1.2: آماده‌سازی و فونداسیون

1.3: سازه بتنی

1.4: دیوارچینی

1.5: تأسیسات مکانیکی و برقی

1.6: نازک‌کاری

1.7: نما و محوطه

1.8: مدیریت کارگاه و تحویل

پوشش نهایی واحدها شامل مشاعات نیست. حصار موقت نیز با حصار دائمی فرق می‌کند؛ این مرزها جلوی دوباره‌شماری کار و هزینه را می‌گیرند.

فرهنگ WBS؛ سه مثال برای روشن کردن مرز بسته‌ها

عنوان جدول برای همه تصمیم‌ها کافی نیست. فرهنگ WBS یا WBS Dictionary توضیح کوتاهی است که می‌گوید هر بسته چه چیزی را شامل می‌شود، چه چیزی بیرون آن است و با چه مدرکی تمام‌شده محسوب می‌شود. سه بسته زیر بیش از بقیه احتمال اختلاف در مرز کار دارند.

1.3.2: اسکلت طبقه ۲ تکمیل‌شده

• شامل: اعضای قائم طبقه ۲، تیرها و سقف بالای آن و بخش سازه‌ای راه‌پله مربوط؛ بازشوها و اجزای مدفون طبق نقشه هماهنگ‌شده.
• خارج از بسته: پی، دیوارهای غیرسازه‌ای، پوشش راه‌پله و تأسیسات نهایی.
• رابطه با سایر کارها: پذیرش اسکلت طبقه پایین؛ هماهنگی بازشوها با تأسیسات؛ تحویل جبهه کار به دیوارچینی.
• پذیرش و مدرک پایان: پذیرش کار طبق نقشه و مشخصات مصوب؛ تکمیل سوابق بازرسی، بتن و اصلاحات مرتبط.

1.5.6: آسانسور آماده بهره‌برداری

• شامل: تأمین و نصب تجهیزات آسانسور، آزمون‌ها، تنظیمات و مدارک مقرر در دامنه پیمانکار آسانسور.
• خارج از بسته: سازه چاه و سقف آن، برق‌رسانی تا نقطه تحویل و پوشش معماری اطراف درها؛ محل مرزها در قرارداد مشخص شود.
• رابطه با سایر کارها: آمادگی چاه و توقفگاه‌ها؛ برق و شرایط نصب طبق الزامات مصوب؛ هماهنگی با نازک‌کاری.
• پذیرش و مدرک پایان: نصب و آزمون مطابق مدارک مصوب؛ تحویل مدارک و تأییدیه‌های لازم برای همین پروژه.

1.8.3: پرونده چون‌ساخت و بهره‌برداری آماده

• شامل: گردآوری و کنترل نقشه‌های چون‌ساخت، دستورالعمل‌های تجهیزات، ضمانت‌ها و فهرست نهایی مدارک.
• خارج از بسته: خود عملیات اجرایی، آزمون تجهیز و رفع نقص فیزیکی؛ سوابق این کارها در پرونده جمع‌آوری می‌شود.
• رابطه با سایر کارها: دریافت سوابق نهایی از همه تیم‌ها؛ کنترل نسخه و وضعیت مدارک؛ هماهنگی با نماینده تحویل‌گیرنده.
• پذیرش و مدرک پایان: فهرست مدارک مورد توافق کامل باشد و پرونده با قالب و وضعیت پذیرش قراردادی تحویل شود.

در شیت Dictionary، مسئول و مدارک پیشنهادی این سه بسته نیز درج شده‌اند. برای باقی ردیف‌ها، همین الگو را تکرار کنید؛ لازم نیست تعریف هر بسته طولانی باشد، اما عبارت مبهمی مثل «اجرای کامل طبق نظر کارفرما» مرز کار را روشن نمی‌کند.

این WBS چطور به زمان‌بندی و کنترل هزینه وصل می‌شود؟

WBS مشخص می‌کند چه چیزی باید تحویل شود. برنامه زمان‌بندی، فعالیت‌ها، مدت و رابطه اجرای آن‌ها را تعیین می‌کند. برای بسته 1.3.2 می‌توان فعالیت‌هایی مانند کنترل نقشه، اجرای اعضای قائم، اجرای سقف و پذیرش کار را تعریف کرد. کد فعالیت را جدا نگه دارید؛ مثلاً ACT-1.3.2-01 زیر همان بسته ثبت شود.

برای دیدن همین کدها در جدول فعالیت و روابط، نمونه برنامه زمانبندی ساختمان در اکسل با ۳۰ فعالیت را ببینید. فایل آن، تقویم کاری، برنامه مبنا و پیش‌بینی جاری را جدا نگه می‌دارد.

کدها را با تغییر تاریخ عوض نکنید؛ تغییر دامنه بسته را با سابقه و نسخه ساختار ثبت کنید. برای دیدن جایگاه این ساختار در کل فرایند، مقاله کنترل پروژه ساختمانی را ببینید.

در این مثال، هشت شاخه سطح دوم به حساب‌های هزینه مثال کنترل هزینه پروژه ساختمانی متصل شده‌اند: تجهیز اولیه به C01، آماده‌سازی و پی به C02، سازه به C03، دیوارچینی به C04، تأسیسات به C05، نازک‌کاری به C06، نما و محوطه به C07 و مدیریت و تحویل به C08.

ممکن است چند بسته کاری به یک حساب هزینه وصل شوند؛ برای نمونه چهار بسته اسکلت، همگی زیر C03 قرار می‌گیرند. هزینه را در سطح ثبت‌شده جمع کنید و سپس به سطح بالاتر ببرید. مبلغ بسته و جمع شاخه را هم‌زمان در جمع کل وارد نکنید. درصد یا بودجه هر بسته نیز باید از مبنای توافق‌شده پروژه بیاید.

مدرک پذیرش را با همان کد بسته در فهرست مدارک ثبت کنید. درخواست بازرسی، نتیجه آزمون یا صورت‌جلسه تحویل، پشتوانه گزارش پیشرفت است. روش ثبت نسخه و وضعیت این مدارک در مقاله مستندسازی پروژه ساختمانی توضیح داده شده است.

قبل از استفاده از فایل اکسل، این پنج مورد را بررسی کنید

1. دامنه را با قرارداد مقایسه کنید. زیرزمین، کار بیرونی، انشعاب‌ها و تجهیزاتی که در پروژه واقعی وجود دارند باید جای مشخص داشته باشند. ردیف نامرتبط را حذف یا اصلاح کنید.
2. مرز کار پیمانکاران را بنویسید. برق آسانسور، بازشوهای تأسیساتی و پوشش اطراف تجهیزات نباید بین دو تیم رها شوند یا در دو بسته تکرار شوند.
3. مسئول را به نام نقش واقعی پروژه ثبت کنید. اگر چند تیم در یک بسته شریک‌اند، مسئول هماهنگی و پذیرش آن را مشخص کنید. برای ارتباط نقش‌ها می‌توانید از ماتریس تخصیص مسئولیت RAM استفاده کنید.
4. معیار پایان را قابل بررسی کنید. صرف «نصب شد» یا «اجرا شد» کافی نیست؛ مشخص کنید چه کنترل‌ها و مدارکی برای پذیرش لازم است.
5. ساختار را با تیم اجرا مرور کنید. پیش از افزودن تاریخ و هزینه، از جاافتادن کار و دوباره‌شماری مطمئن شوید. سپس کدهای تأییدشده را در فایل‌های بعدی ثابت نگه دارید.

ابتدا یک نسخه از فایل ذخیره و فرض‌ها را اصلاح کنید. تعداد بسته‌های پروژه شما الزاماً ۳۷ نیست؛ ردیف‌ها باید به کنترل کار کمک کنند.

سؤالات متداول درباره WBS ساختمان

آیا هر طبقه باید یک شاخه جدا داشته باشد؟

اگر محل اجرا برای تخصیص مسئول، کنترل پیشرفت یا هزینه مهم است، شکست طبقه‌ای مفید است. در این نمونه سازه و دیوارچینی به تفکیک طبقه‌اند، اما شبکه‌های تأسیساتی به صورت سراسری آمده‌اند. در پروژه بزرگ‌تر می‌توان آن‌ها را بر اساس طبقه یا زون شکست.

تفاوت بسته کاری با فعالیت زمان‌بندی چیست؟

بسته کاری خروجی قابل کنترل را مشخص می‌کند؛ فعالیت یک اقدام لازم برای تولید آن خروجی است. «اسکلت طبقه دوم» یک بسته و «بتن‌ریزی سقف همان طبقه» یکی از فعالیت‌های آن است.

می‌توان همین فایل را برای ساختمان دیگری استفاده کرد؟

بله، به عنوان نقطه شروع. تعداد طبقات، نوع سازه، قرارداد و تجهیزات را تغییر دهید و فرهنگ بسته‌ها را بازنویسی کنید. افزودن طبقه پنجم فقط یک تغییر تعداد نیست؛ باید اثرش بر مشاعات، تأسیسات، تحویل و حساب‌های هزینه هم بررسی شود.